Ölümün zamanı da şekli de bilinmez. Kimi zaman işyerinde fenalaşan bir çalışanın haberi gelir, kimi zaman ise sabah işe gelmeyen çalışanın yerine ailesi arar ve acı haberi verir. Hayatın en acı gerçeklerinden biri ölümdür. Çalışma hayatı da bu gerçeğin dışında değildir.
Ölüm, geride yalnızca derin bir özlem bırakmaz; aynı zamanda tamamlanması gereken birçok resmi süreci de beraberinde getirir. Bir çalışanın vefatının ardından işverenin yerine getirmesi gereken yükümlülükler, ailelerin bilmesi gereken haklar ve SGK nezdinde yürütülecek işlemler vardır. Ne var ki bu haklar, çoğu zaman acının gölgesinde fark edilmez ya da geç öğrenilir.
İşte tam da bu nedenle, vefat eden bir çalışanın ardından en sık karşılaşılan sorular şunlardır:
"Son maaşı ödenecek mi?"
"Kıdem tazminatı hak edilir mi?"
"Kullanılmayan yıllık izinler ne olacak?"
"İşveren ödemeyi kime yapacak?"
"SGK'dan ölüm aylığı bağlanabilir mi?"
Bu soruların yanıtlarını bilmemek, zaten zor bir süreçten geçen ailelerin bir de hak kaybı yaşamasına neden olabilmektedir.
Öncelikle bilinmelidir ki, işçinin vefatı halinde iş sözleşmesi kendiliğinden sona erer. Bunun için işverenin ayrıca bir fesih bildirimi yapmasına gerek yoktur. Ancak iş sözleşmesinin sona ermesi, çalışanın emeğinden doğan hakların da sona erdiği anlamına gelmez.
Çalışanın vefat ettiği tarihe kadar hak ettiği ücret, varsa fazla çalışma alacakları, hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil ücretleri yasal mirasçılarına ödenmelidir. Aynı şekilde kullanılmamış yıllık ücretli izinler de ortadan kalkmaz; iş sözleşmesinin sona ermesiyle birlikte ücret alacağına dönüşür ve mirasçılara ödenmesi gerekir.
En çok tereddüt edilen konulardan biri ise kıdem tazminatıdır.
1475 sayılı İş Kanunu'nun yürürlükte bulunan 14. maddesi uyarınca, işçinin en az bir yıllık kıdemi bulunuyorsa, vefatı halinde kıdem tazminatı doğar ve yasal mirasçılarına ödenir. Buna karşılık ölüm, taraflardan birinin feshi niteliğinde olmadığından ihbar tazminatı söz konusu olmaz.
Peki işveren bu ödemeleri kime yapacaktır?
Uygulamada en güvenli yöntem, mirasçıların veraset ilamını ibraz etmesidir. Böylece hak sahipleri resmi olarak belirlenir ve ödeme doğru kişilere yapılmış olur. Bu hem mirasçıların haklarının korunması hem de işverenin ileride doğabilecek hukuki uyuşmazlıklarla karşılaşmaması açısından önem taşımaktadır.
Konunun bir de sosyal güvenlik boyutu bulunmaktadır.
Sigortalının kanunda öngörülen prim ve sigortalılık şartlarını taşıması hâlinde, geride kalan eş, çocuklar ve diğer hak sahipleri SGK'ya başvurarak ölüm aylığı talep edebilir. Eğer ölüm bir iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meydana gelmişse, bu durumda uygulanacak sosyal güvenlik hükümleri farklılaşabilir ve hak sahiplerine sağlanan güvenceler genişleyebilir.
Konuyu küçük bir örnekle somutlaştıralım.
Beş yıldır aynı işyerinde çalışan Ahmet Bey'in ani bir şekilde vefat ettiğini düşünelim. Geride eşi ve iki çocuğu kaldı. Son ay ücreti henüz ödenmemişti ve ayrıca kullanmadığı 18 günlük yıllık izni bulunuyordu.
Bu durumda işveren, Ahmet Bey'in çalıştığı günlere ait ücretini, kullanılmayan yıllık izin ücretini ve beş yıllık çalışmasına karşılık doğan kıdem tazminatını yasal mirasçılarına ödemekle yükümlüdür. Şayet sosyal güvenlik mevzuatındaki şartlar da sağlanıyorsa, eşi ve çocukları ayrıca SGK'ya başvurarak ölüm aylığı talebinde bulunabilir.
Görüldüğü üzere, bir çalışanın vefatı yalnızca iş sözleşmesini sona erdirir; yıllar boyunca verdiği emeğin karşılığını ortadan kaldırmaz. Hukuk, geride kalanların acısını dindiremez. Böyle bir gücü de yoktur. Ancak en azından o emeğin karşılığının doğru kişilere ulaşmasını sağlayarak yeni mağduriyetlerin yaşanmasının önüne geçmeyi amaçlar.
Hayat bazen en zor sınavları hiç beklenmedik anlarda karşımıza çıkarır. Böyle zamanlarda insanlar önce sevdiklerini uğurlar, ardından hayatın zorunlu kıldığı resmi işlemlerle yüzleşmek zorunda kalır. İşte tam da bu noktada hakları bilmek büyük önem taşır. Çünkü hiçbir tazminat, hiçbir maaş kaybedilen bir canın yerini dolduramaz; ancak hukukun sağladığı güvencelerin bilinmesi, geride kalanların bir de hak kaybı yaşamasını önleyebilir.
YORUMLAR